Evaluatieprocedure
Aan het einde van de cursus vulden de deelneemsters een evaluatieformulier in. Ook is in de groep besproken wat zij geleerd hebben en wat zij van de cursus vonden.
De evaluatie van het project ging zowel over het gebruik van verworven instrumenten als over de persoonlijke ontwikkeling en sociale vaardigheden.
Bereikte DOELSTELLINGEN aan het einde van de cursus
Bewustwording van de eigen tekortkomingen om aan het integratieproces deel te kunnen nemen
Zoals in het vorige project, is ook vooral in het begin van de cursus gewerkt aan een groter begrip van culturele verschillen, zodat iedere deelneemster vanuit haar eigen culturele identiteit kan beginnen met een succesvol proces naar een betere integratie en participatie in de Nederlandse samenleving. Aan het einde van de cursus, met name de eerste fase, waren ook deze keer deelneemsters zich beter bewust van de cultuurverschillen met Nederland en meer bereid om die te accepteren en er op een constructieve manier mee om te gaan. De meesten realiseerden zich – en spraken dat ook uit – dat het geen zin had om steeds te klagen over Nederland en de Nederlanders, dat ze geen slachtofferrol meer wilden innemen en dat ze zelf verantwoordelijk waren voor hun leven en de keuzes die ze maakten. Dat heeft hen bevrijd van een last.
In de evaluatie gaven deelneemsters aan dat het eerste deel van de cursus om deze reden van belang was: voorbereid zijn om actief te zijn en meer open zijn om zelf stappen te zetten in hun leven in Nederland. Zelf verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen leven.
Deelneemsters verkregen concrete informatie – schriftelijk en via workshops – die zij nodig hebben voor integratie: bijvoorbeeld over de arbeidsmarkt in Nederland, sociale codes in Nederland, het verloop van sollicitatiegesprekken, het maken van een curriculum vitae. De deelneemsters weten zich nu beter te presenteren en zijn beter op de hoogte van de manier waarop de Nederlandse samenleving functioneert. Sommigen hebben tijdens de cursus een baan gevonden op hun eigen niveau of konden een opleiding gaan volgen. De cursus heeft voor hen expliciet een stimulans betekend, doordat ze bureaucratische of mentale barrières overwonnen. Ze werden gestimuleerd vol te houden en zich niet te laten ontmoedigen. Diverse vrouwen realiseerden zich nu dat het onder de knie krijgen van de Nederlandse taal – hoewel moeilijk – echt belangrijk voor ze is en dat het ook mogelijk is. Sommigen gingen eindelijk met taallessen beginnen. Anderen hebben geleerd dat ze soms alternatieve wegen moeten volgen om hun doel te bereiken, bijvoorbeeld ook actief open sollicitaties te sturen of eigen werk te creëren. Het luisteren naar andere vrouwen die al langer actief zijn in Nederland gaf de recent gearriveerde vrouwen veel informatie.
Via persoonlijke coaching hebben sommigen ontdekt wat ze zouden willen en kunnen doen, anderen hebben hun plannen kunnen concretiseren.
Er zijn ook vrouwen die zich hebben gerealiseerd dat ze eerst hun privé-situatie goed geregeld moesten hebben om professioneel goed aan de slag te kunnen. Bij anderen was het andersom: ze beseften dat ze gewoon aan de slag wilden en moesten, ook al zijn er thuis obstakels. De coaching hielp om dat soort zaken helder te krijgen.
Via uitwisseling van ervaringen met professionele vrouwen van Spaans- en Portugeestalige herkomst die in de Nederlandse samenleving goed hun plek hebben kunnen vinden, kregen de deelneemsters een concreet beeld van de mogelijkheden en kansen in Nederland, dat het echt mogelijk is om hier iets te bereiken. Ze gaven elkaar praktische tips en adviezen of brachten collega-cursisten in contact met personen of organisaties die interessant zouden kunnen zijn. Regelmatig kwamen deelneemsters met folders of tips over werk, evenementen of cursussen. De hulpvaardigheid onder de vrouwen is groot.
Verbeteren van de eigenwaarde
De thema’s uit de wekelijkse bijeenkomsten waren voor deelneemsters aanleiding om naar hun eigen sociale proces te kijken en daarover in een veilige omgeving van gedachten te wisselen. Ze vonden erkenning en herkenning van ervaringen en emoties, maar ook een ‘stok achter de deur’ om verder te gaan. Door het werken met thema’s zoals ‘eigenwaarde’, ‘communicatie’, ‘sociale vaardigheden’ hebben ze zichzelf sterker gemaakt en hun eigenwaarde teruggevonden als een persoonlijke zekerheid om te integreren in de Nederlandse samenleving. Velen hebben dit heel specifiek aangegeven in de evaluatie. Ook als er nog veel onduidelijkheid bleef bestaan over persoonlijke doelen, dan nog hadden ze het gevoel dat er meer helderheid en rust was ontstaan, omdat ze aandacht hadden kunnen besteden aan hun eigen proces.
Naar aanleiding van de cursus hebben de meeste deelneemsters stappen ondernomen om hun plannen te realiseren. Ze konden afrekenen met de angst dat hun plannen zouden mislukken. Ze ontdekten dat het mogelijk was om, als iets niet lukte, het op een andere manier te proberen en dat het leerproces op zich een belangrijke verworvenheid was. Ze leerden dat het mislukken van een project niet betekent dat zijzelf mislukken en dat ze er veel mee leren. En dat ze een alternatief pad kunnen kiezen dan ze eerder bedacht hadden.
De meeste deelneemsters hebben de start gemaakt met een eigen project: een radioprogramma, websites en webwinkels, een festival, een eigen massage- of reikipraktijk, een videoreportage, een theaterstuk voor Internationale Vrouwendag, geheugentraining voor oudere mensen, yogalessen, een boek over het migratieproces, opzet van een workshop over solliciteren in Nederland.
Ook het gericht solliciteren met daarbij behorende oefeningen voor brieven en gesprekken werd een project van sommige deelnemers, evenals de voorbereiding voor een opleiding aan de Filmacademie. Ook werden Nederlandse sollicitatiegesprekken geoefend met deelneemsters die de taal niet zo goed beheersten: hoe kun je dat oplossen, hoe kun je toch laten zien dat je een geschikte kandidaat kunt zijn als je niet goed uit je woorden komt? Voor het eerst in het Nederlands een sollicitatiegesprek voeren was voor sommigen een heel nuttige en bemoedigende ervaring.
Het feit dat er in een groep werd gewerkt, zorgde ervoor dat deelneemsters op een veilige en constructieve manier vaardigheden konden oefenen zoals omgaan met meningsverschillen en conflicten, met verschillen, onderhandelen, jezelf uitspreken, je plan presenteren. Sommigen gaven aan dat ze daar erg aan moesten wennen, maar dat het steeds beter lukte. De lichamelijke oefeningen, waarbij ze letterlijk en figuurlijk een beetje loskwamen in de ochtend, hielpen daarbij.
Verbetering van het taalgebruik
De cursus was voor de meeste deelneemsters aanleiding om hun studie van de Nederlandse taal weer op te pakken. Ze realiseerden zich dat dat een voorwaarde is om hun plannen te verwezenlijken.
Een deel van de workshops en seminars is in het Nederlands gegeven, een deel van het cursusmateriaal was ook in het Nederlands. Tijdens de externe bijeenkomsten en cursussen werd Nederlands gesproken.
Verbetering van sociale vaardigheden
Over sociale vaardigheden is hierboven bij het thema ‘eigenwaarde’ al iets opgemerkt.
De deelneemsters hebben geleerd zich actiever en initiatiefrijker op te stellen om hun eigen leven en loopbaan vorm te geven, niet te wachten op actie van anderen. Ze startten ook samenwerkingsprojecten met elkaar en gaven elkaar feedback. Opvallend was dat sommigen aangaven ook bij externe activiteiten het aandurfden om ergens op af te stappen en (soms kritische) vragen te stellen, bijvoorbeeld tijdens de Diversity Beurs.
De cursus heeft ertoe geleid dat ze actief op zoek zijn gegaan naar werk, opleidingen of persoonlijke projecten om te realiseren;
De deelneemsters hebben geleerd om problemen en conflicten op een meer constructieve manier op te lossen. Ze hebben ook geleerd om minder kritisch en meer open om te gaan met het feit dat er verschillende zienswijzen bestaan. Dat helpt hen steviger te staan in de Nederlandse samenleving en arbeidsmarkt. Ook ontdekten ze dat ze op creatieve manieren met problemen om konden gaan. Ze gaven aan de ontspanningsoefeningen (ademhalen, ‘voeten op de grond’) ook daadwerkelijk toe te passen in lastige situaties en daardoor rustiger te kunnen communiceren.
Verbetering van organisatorische vaardigheden
De deelneem(st)ers hebben o.a. geoefend met verschillende manieren van brainstormen, met het maken van ondernemingsplannen en projectplannen en met vergadertechnieken. In eigen land voelden velen zich organisatorisch vaardig, hier niet altijd. Sommigen gaven aan uiteindelijk toch ook hier iets aan te durven pakken: helpen bij de opzet en organisatie van een evenement of cursus, mensen werven voor een bijeenkomst of voor een klus.
Niet bereikte DOELSTELLINGEN
Het bereikte resultaat verschilt per deelnemer. Alle deelnemers geven aan veel geleerd te hebben en allerlei vaardigheden ontwikkeld te hebben.
Allemaal zijn zij zich van allerlei thema’s meer bewust geworden. Voor sommigen heeft de cursus heel concreet bijgedragen aan het vinden van een baan, opleiding of eigen (zelfstandig werk), voor anderen heeft het betekend dat ze stappen vooruit hebben gezet in hun integratieproces.
Bij een klein deel van de deelnemers lukte het niet zo goed om een eigen project uit de verf te krijgen, althans een project met een plan en een tastbaar resultaat. Wel was iedereen intensief met een thema uit de eigen ontwikkeling bezig.
Meest succesvolle activiteiten
De praktische oefeningen die tijdens de themabijeenkomsten werden georganiseerd, zoals de rollenspellen en simulaties van situaties zorgden ervoor dat de deelneemsters zich de thema’s goed eigen konden maken.
Ze beleefden de situaties – conflicten, onderhandeling, verbale en nonverbale dialoog - alsof ze echt waren. Ze konden voelen wat er met hen gebeurde en hoe ze een dergelijke situatie kunnen beïnvloeden.
De lichamelijke oefeningen waren niet alleen bedoeld om het lichaam ‘los te maken’, maar ook om de deelneemsters bewust te maken van het verband tussen hun gevoelens en hun persoonlijk en professioneel functioneren. Door aandacht aan gevoelens en persoonlijke ervaringen te besteden (en de lichamelijke sensaties die daarbij optreden), werd het mogelijk allerlei blokkades in de communicatie en motivatie weg te nemen of te verlagen. Er was steeds een groot verschil tussen de deelneemsters aan het begin van de cursus: afwachtend, vaak ook wat negatief over eigen de toekomst in Nederland en passief, en aan het einde: open, gemotiveerd om aan te pakken en daarvoor zelf verantwoordelijkheid te nemen.
In de tweede fase van iedere cursus werkten de deelneemsters met coaches aan hun eigen projecten. Door dit coachingstraject konden ze heel gericht werken aan het concretiseren van hun plannen en het overwinnen van knelpunten. De meeste deelneemsters hadden prachtige ideeën, maar zagen eerst niet hoe ze die ooit zouden kunnen realiseren. Met hulp van de coaches kwamen ze erachter welke mogelijkheden ze hadden en hoe ze hun wensen werkelijkheid konden laten worden (of er soms van moesten afzien en alternatieven zoeken). Ook zorgden de coaches voor concrete informatie over subsidiemogelijkheden, instanties, contact met mogelijke werkgevers en brachten ze hen in contact met anderen uit hun eigen netwerk. De persoonlijke coaching betekende daarmee een belangrijke steun in de rug.
Bereikte vooruitgang door de deelneemsters tijdens de cursus
Aan het begin van de cursus lieten vrouwen steeds merken hoe lastig ze het wonen en sociaal functioneren in Nederland vonden. Een samenleving die maar moeilijk te begrijpen was en waarin zij meenden hun weg niet te kunnen vinden. Veel negatief getekende discussies over Nederland en de Nederlanders, al was het opvallend dat vanaf het begin er ook steeds deelneemsters waren die het niet eens waren met dit beeld. Tijdens de cursus en tijdens de behandeling van belangrijke thema’s als interculturele communicatie, conflicthantering en onderhandeling, werd het gesprek over Nederland anders. Het werd een positiever gesprek, over het accepteren van verschillen, over het zien van de bijdragen van een cultuur aan een andere. De meeste vrouwen kregen het gevoel dat ze in deze samenleving een plaats konden krijgen, dat ze vorderingen maakten en dat het de moeite waard was om zich meer in de Nederlandse samenleving te begeven in plaats van in eigen kring te blijven.
Het hier genoemde was een belangrijke motor voor veel van de deelneemsters, bijna iedereen, om in beweging te komen om op een actieve manier achter werk of een cursus aan te gaan en hun Nederlands te verbeteren.
In beide groepen ontstond ook – net als in de eerdere cursusgroepen – grote solidariteit en wederzijdse belangstelling tussen de deelneemsters aan de cursus. Niet alleen tijdens de cursus, maar ook daarbuiten, gingen sommigen samenwerken.
Onverwachte resultaten tijdens de ontwikkeling van het project
Groepjes deelneemsters hebben tijdens de cursus ook deelgenomen aan verschillende activiteiten van andere organisaties, bijvoorbeeld:
Organisatie van de Internationale Vrouwendag 2008, 2009 en 2010 een evenement met verschillende presentaties, debat, theater, poëzie, documentaire en eten door de deelneemsters van de cursus, in samenwerking met Casa Migrante en Fundacion La Diaspora Solidária en met Stichting Walking the Globe..
Deelname van enkele deelnemers aan het Programma “Allochtone vrouwen in Noord-Holland”.
Volwaardig functioneren in de samenleving. Primo Noord-Holland.Vrijdag 16 mei 2008.
Deelname van enkele deelnemers aan het training “Vrouwen met bestuursambitie” voorjaar 2008.
Trainingen:20 maart, 17 april en 19 juni 2008 in Purmerend
Primo NH. Georganiseerd door Odyssee bv.m, Maatschappelijke Ontwikkeling.
Deelname van enkele deelneemsters aan debatten op 12 december 2007 en 20 oktober 2008 in De Burcht het voormalige Vakbondsmuseum, over de Positie van migranten op de Nederlandse arbeidsmarkt.
Deelname van een groep vrouwen aan een evenement van Duizend-en-een kracht in Het Sierraad in Amsterdam, georganiseerd met onder andere LIZE op 24 april 2008
Deelname van enkele vrouwen aan een Empowermenttraining van 1001 Kracht op 14 en 15 Juni.
Resultaat was een nieuwe cursus: omgaan met het computerprogramma Adobe Audition voor de vrouwen die radioprogramma’s willen maken.
Een deel van de vrouwen deed mee aan bijeenkomsten rondom thema’s, met vrouwen van verschillende afkomst onder de titel ‘Aan de praat’ en ‘Dingen die jij wilt doen’, in De Buurtkamer in Amsterdam Oud-West (Stichting Walking The Globe).
De deelneemsters hebben in iedere groep een hechte band ontwikkeld. Zij helpen en ondersteunen elkaar – ook buiten bijeenkomsten – met allerlei zaken. Voor veel deelneemsters betekent dat dat ze definitief uit hun geïsoleerde positie zijn gestapt en netwerken. Er zijn ook diverse vriendschappen ontstaan.
In de loop van de tijd zijn ook meer Braziliaanse vrouwen gaan meedoen aan de cursus. Daardoor is de doelgroep van de cursus vergroot en het levert ook in de groep een interessante dynamiek op: meer aandacht voor formuleren en taalproblemen over en weer. De groep was al vrij divers, maar is daardoor nog diverser geworden. Ook in de groep leerden de deelneemsters omgaan met onbegrip en misverstanden door cultuurproblemen: ze dachten de gezamenlijke ‘Latino’-cultuur te delen, maar bleken toch vaak op veel punten te verschillen. Daarmee was diversiteit ook in de groepen een actueel thema.
Sommige vrouwen die niet tevreden waren met hun leven in Nederland of die betere kansen zagen in eigen land of een ander land, zijn tijdens de ontwikkeling van de cursus naar hun eigen land geremigreerd. Een dergelijke beslissing beschouwen wij als een positieve beslissing, omdat iemand daarmee haar eigen leven in handen neemt.
CONCLUSIES
De volgende conclusies kunnen worden getrokken naar aanleiding van gesprekken en evaluaties met het team van begeleiders en de deelneemsters aan de cursus. Een deel van de conclusies is hetzelfde als de conclusies van het vorige (tussen)verslag.
Iedereen die mee heeft gedaan aan de evaluatie is blij dat ze de cursus heeft gevolgd.
“Voor mij was de cursus heel verrijkend. Ik denk dat het volgen van de cursus een van beste beslissingen van de afgelopen jaren is”, zegt iemand.
Een lerares uit Brazilië schrijft: “Ik was heel blij te merken dat de Nederlandse overheid de immigrant wil helpen te integreren. Toen ik aan de cursus begon, voelde ik me alleen en richtingloos en hoewel ik Nederland geweldig vind, voelde ik me verloren. Ik kwam met mijn man mee. Ik was lerares in Brazilië en hier werd ik iemand die de taal niet kent. Ik kan niet werken en heb geen perspectieven. Ik voelde me een analfabeet, terwijl ik in mijn land een masters degree heb. Nu ben ik rustiger. Ik investeer in de taal met plezier en vertrouwen. Ik merk dat ik het kan leren en dat ik niet alleen ben.”
Een andere cursiste zegt: “De cursus gaat over het belang en de impact van het proces van emigratie op onszelf op andere niveaus. Het bewustzijn dat migreren je in een meer kwetsbare positie brengt, maar je ook nieuwe keuzes geeft, staat centraal in de cursus. Zo ook de zelfwaardering, de samenwerking met anderen en het delen van ervaringen.”
Het werken aan het zelfvertrouwen via allerlei onderwerpen en oefeningen maakt het integreren in de praktijk mogelijk. Door de thema’s die op verschillende manieren worden behandeld, gevoeld en geoefend, kunnen de vrouwen bewuster en met meer vertrouwen en doelgerichtheid hun dagelijkse leven in Nederland aan.
Ze geven aan nu met meer zin een Nederlandse cursus te gaan doen, zelf op zoek te gaan naar werk of een vrijwilligersactiviteit en met meer vertrouwen in Nederland te leven.
Aandacht voor de verbinding van lichaam en geest met het thema migratie zijn belangrijk. Er is een belangrijke relatie tussen lichamelijk welbevinden en migratie. De deelnemers realiseren zich door de activiteiten dat veel lichamelijke klachten samenhangen met het feit dat ze gemigreerd zijn. Veel mensen die merken dat ze zichzelf niet kunnen uitdrukken en kunnen laten horen, ‘hun stem verliezen’, voelen dat in hun keel, in hun hals, hese stem, problemen met ademhaling. Anderen melden bijvoorbeeld voortdurende moeheid, stressgevoelens en klachten aan allerlei ingewanden.
Behalve de geest moet ook het lichaam zich aanpassen aan nieuwe prikkels. Een ander landschap (wat is het hier plat…), veel fietsen, andere geuren en smaken, andere temperaturen, minder – of meer – licht. De zintuigen ervaren andere sensaties. Als je je bewust wordt van de relatie tussen emoties en lichaam, kun je klachten beter ‘plaatsen’ en aandacht geven. Symptomen van depressie kunnen voorkomen of in een vroeg stadium herkend worden. Veel cursisten geven aan dat de lichamelijke oefeningen hen helpen om te ontspannen en minder te piekeren. Ze merken ook dat het hen helpt om meer te durven, zich beter uit te drukken als de taal tekort schiet en zich in het algemeen beter te voelen.
Bij het toepassen van oefeningen die bedoeld zijn om het lichaam wat steviger te laten staan, meer ‘geworteld’ te zijn, voelen ze zich ook in het dagelijkse leven wat steviger en doelgericht. Ontspanningsoefeningen helpen om ook in het leven wat ontspannener te zijn. De wisselwerking tussen lichaam en geest werkt dus twee kanten op.
Veel van de vrouwen die aan de cursus deelnamen hadden al ervaring met Nederlandse inburgeringscursussen. Echter: het feit dat hun eigen cultuur geen rol speelde en de problemen met de Nederlandse taal zorgden ervoor dat ze zich niet begrepen voelden vanuit hun culturele achtergrond. De meeste cursussen die vanuit de overheid worden georganiseerd, richten zich met betrekking tot het migratie- en integratiebeleid vooral op de moslimculturen. Daarbij wordt geen rekening gehouden met het feit dat de werkelijkheid van o.a. de Spaans- en Portugeestaligen totaal anders is. Het feit dat onze cursus deels in het Spaans/Portugees werd uitgevoerd en door professionals die de Spaanse/Portugese taal beheersten, was voor de deelneemsters een groot persoonlijk voordeel. Ze voelden zich gemakkelijker begrepen en gerespecteerd in hun behoeften. Ook het feit dat ze hun angsten en onzekerheden konden uiten in een groep waar de taal een gemeenschappelijk element was, gaf hen de vertrouwensbasis om de angsten ‘van zich af te schudden’ en met zelfkritiek en positivisme naar een goede integratie.
